Frentrop: De macht van het kapitaal

Alom horen wij in Nederland dat aandeelhouders te veel macht hebben gekregen. Dit zou ten koste gaan van de werknemers. Dat daar helemaal niets van waar is, zal ik u laten zien aan de hand van recente ontwikkelingen bij de posterijen. Dat bedrijf heet thans TNT en is met 60.000 werknemers Nederlands grootste particuliere werkgever.


Aandeelhouders TNT, onder wie institutionele beleggers, hadden op 20 april, op de laatste algemene vergadering, bezwaar aangetekend tegen de nieuwste verhoging van de beloning van de TNT-bestuurders. Tevergeefs. De commissarissen, onder wie Wim Kok, stuurden hen met een kluitje in het riet: kan niet anders. Internationale concurrentie, weet u wel.

Daarmee leek de zaak afgedaan, maar vorige maand maakte ook vakbond CNV bezwaar tegen die verhoging van de topbeloning (50 procent meer bonussen en opties). De bond kwam in het geweer omdat de onderneming zijn werknemers voor de keuze stelde: bevriezing van de salarissen of extra ontslagen. Een duivels dilemma, om met de woorden van oud-premier Kok te spreken – hij gebruikte die term ooit om uit te leggen waarom hij als commissaris vóór een verhoging van de beloning van de bestuurders van ING stemde.

Het briefje van de vakbond had wel effect. Meteen zelfs. Dit werd op woensdag gestuurd en vrijdagochtend schreef de raad van bestuur aan het personeel van TNT dat de raad van bestuur afzag van zijn hogere bonus over 2007. ‘Mijn collega’s en ik begrijpen heel goed dat het voor de medewerkers van TNT Post moeilijk te verteren is een verslechtering van de arbeidsvoorwaarden te accepteren, terwijl de raad van bestuur er in zijn beloning op vooruitgaat’, aldus voorzitter Peter Bakker. De bestuursleden hebben daarom besloten om de bonus en aandelen die zij meer ontvangen dan in 2006 te storten in een fonds voor vertrekregelingen. Dat klinkt prachtig, maar op basis van deze feiten kunnen wij concluderen dat de macht van werknemers veel groter is dan die van aandeelhouders. Want als aandeelhouders iets willen, gebeurt dat niet, maar als werknemers iets willen, gebeurt dat wel en zelfs meteen.

Ook blijken commissarissen niet in staat om de juiste beloning van bestuurders vast te stellen. Want als de raad van bestuur na een briefje van de vakbond heel goed begrijpt dat een hogere beloning niet te accepteren is, waarom besloten commissarissen dan eerder tot die hogere beloning? Blijkbaar hebben de commissarissen van TNT hun oor naar het management laten hangen, gezien de U-bocht die na de kritiek van de vakbond zo snel is genomen.

Feit is dat commissarissen aandeelhouders niet helpen, en dat aandeelhouders alleen maar wat te zeggen hebben als de onderneming te koop staat. Bij Stork hadden aandeelhouders niets te zeggen over de nieuwe strategie waar ze het niet mee eens waren, maar toen Candover een bod uitbracht konden ze besluiten daar niet op in te gaan. Net zoals aandeelhouders bij ABN Amro jarenlang niets te zeggen hadden, maar wel kunnen beslissen of Barclays de bank mag overnemen, of een andere bieder.

Dat lijkt me niet meer dan logisch, want uiteindelijk moeten die aandeelhouders beslissen of ze hun aandelen verkopen. Dat is dus geen reden om te roepen dat het kapitalisme te ver is doorgeschoten, zoals links doet naar aanleiding van de hoge beloningen en overnameperikelen. Die zijn gewoon een nieuwe stok om een oude hond te slaan. In de jaren zeventig stond in het partijprogramma van de PvdA nog dat de banken en de ‘basisindustrie’ (waar Stork toen toe behoorde) genationaliseerd moesten worden, want toen was men gewoon tegen het kapitalisme.

Inmiddels is duidelijk dat het socialisme geen alternatief biedt. Vandaar dat de PvdA onder Wim Kok de ideologische veren had afgeschud en onder Wouter Bos zelfs voorstander werd van een ‘gematigd’ kapitalisme. Dat hebben we inmiddels.

Maar nu wil de PvdA onder Jan Pronk die oude ideologische veren toch weer aanplakken, ook al deugden ze niet. Dat mag, maar op feiten is die wens niet gestoeld.