Jean-Claude Trichet: Fransman met discipline

Charmant, is het woord dat vaak valt wanneer mensen Jean-Claude Trichet (64), president van de Europese Centrale Bank (ECB), omschrijven. Maar dat is niet het enige woord waaraan ze denken. Kenners bestempelen hem als een rechtgeaard centrale bankier. Toch fronsten veel Europeanen, vooral in Nederland en Duitsland, hun wenkbrauwen toen Trichet in de zomer van 2003 het roer overnam van de dit jaar overleden Wim Duisenberg als ECB-president. Lex Hoogduin, hoofdeconoom van Robeco en directeur van Iris, het economisch onderzoeksbureau van Robeco en Rabobank, heeft daar een verklaring voor. “Trichet is veel meer een politicus dan Duisenberg. Hij komt uit de Franse ambtenarenelite. Op de vraag wat het mooiste is wat je kunt bereiken, is in Frankrijk het antwoord vaak: ambtenaar. In dat opzicht is Trichet een echte Fransman.”

Hoogduin, onder meer voormalig adviseur van Duisenberg bij De Nederlandsche Bank en de ECB, kent Trichet lang en goed. Dat Trichet een politiek beest is, baarde zorgen, vooral in Nederland en Duitsland. Beide landen kennen een traditie van onafhankelijke centrale bankiers die hun rug tegenover politici recht houden en maar één ding nastreven: lage inflatie. Als daartoe de rente behoorlijk omhoog moest worden gebracht, deden ze dat. Ze lieten de klaagzang van politici voor wat die is.

Het is belangrijk dat de centrale banken de politiek buiten de deur houden. Politici geloven dat ze met rente de economie kunnen stimuleren. Op korte termijn kan dat inderdaad werken, maar op de middellange termijn zorgt het voor oplopende inflatie. Daardoor moet de centrale bank alsnog hard ingrijpen, wat de economische groei tot stilstand kan brengen. Om dat te voorkomen moet de bank onafhankelijk zijn.

Met de eerste president van de bank, Duisenberg, wisten de inwoners van die landen dat ze rustig konden slapen. Duisenberg hield altijd, zoals het een goede centrale bankier betaamt, zijn rug recht. “Ik hoor ze wel, maar ik luister niet”, zei de nuchtere Fries dan ook tijdens een van de eerdere offensieven van vooral Franse politici. Fransen zijn er overigens aan gewend commentaar te leveren op de centrale bank. Hun centrale bank is pas in de jaren negentig onafhankelijk geworden, daarvoor was ze onderdeel van de politiek. Van die gewoonte komen ze maar niet af. Ook recent haalde Parijs uit naar de ECB, mede omdat de Franse economie in het derde kwartaal geen groei liet zien. De Franse premier Dominique de Villepin en presidentskandidaten Nicolas Sarkozy en Segolene Royal, vielen de ECB ongekend hard aan. Volgens hen is de economische zwakte in Frankrijk de schuld van de ECB.

Ayatollah

De vraag was of Trichet net zo bestand tegen druk zou zijn als zijn voorganger. Sylvester Eijffinger, hoogleraar monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg, meent dat Trichet niet voldoet aan het beeld van een typische Franse centrale bankier, eentje met zwakke knieën. “Hij is meer vergelijkbaar met de presidenten van de Bundesbank.”

Eijffinger kent Trichet al sinds zijn periode bij de Franse centrale bank. Hij adviseert ook de commissie voor economische en monetaire zaken van het Europese Parlement over hoe die Trichet elk kwartaal aan de tand moet voelen. “Trichet is meer de Franse Hans Tietmeyer. Net als Tietmeyer, behoort Trichet ook tot de groep centrale bankiers die rücksichtslos voor prijsstabiliteit gaat, daarin is hij niet bereid compromissen te sluiten”, klinkt het geruststellend.

Tietmeyer was tussen 1993 en 1999 president van de Duitse Bundesbank en daarmee tevens Europa’s meest invloedrijke centrale bankier. Hij was een conservatieve centrale bankier, die bereid was direct in te grijpen bij het kleinste vermoeden dat de inflatie zal oplopen. “Trichet past eerder in het rijtje met Tietmeyer, Nout Wellink en Otmar Issing dan in een rij met vroegere Franse centrale bankiers.” Zijn harde lijn over monetair beleid toen hij het hoofd van de Banque de France was leverde hem de bijnaam ‘Ayatollah van een sterke franc’ op. Zijn opstelling dat de centrale bank met haar rente de Bundesbank moest volgen om de inflatie laag te houden ook al ging het ten koste van de groei, bracht hem vaak lijnrecht tegenover de Franse politieke top.

Hoogduin bevestigt het beeld van een atypische Franse centrale bankier. “Trichet verdient een pluim voor wat hij bij de Franse centrale bank heeft gedaan, hij heeft van die bank een soort Bundesbank gemaakt en de onafhankelijkheid van het monetaire beleid vormgegeven.”Toch is het voor de Robeco-hoofdeconoom en oud-adviseur bij de ECB geen uitgemaakte zaak dat Trichet net zo standvastig zal zijn als Duisenberg. “Trichet blijft onder de invloed van het traditionele Franse denken.” Toen de Franse regering hem op de valreep en tot grote verrassing van alle EU-lidstaten als kandidaat naar voren schoof, vroegen veel mensen aan Trichet waarom hij meedeed. Het werd als een motie van wantrouwen tegen Duisenberg gezien, die de steun van alle lidstaten had. Trichet antwoordde toen: ‘Als de president van Frankrijk je iets vraagt te doen, doe je dat.’ “Dat zie ik in Nederland echt niemand zo snel zeggen”, zegt Hoogduin. Dat is niet het enige verschil tussen de twee. “Duisenberg hoefde niet zo nodig gezien worden. Trichet daarentegen wil graag worden gezien als iemand die weet hoe een economie reilt en zeilt”, zegt Hoogduin.Eijffinger heeft hetzelfde beeld van de Fransman. “Duisenberg was iemand die als hij iets niet wist, dat eerlijk toegaf en zei: ‘Ik weet het niet.’ Als Trichet iets niet weet, geeft hij dat niet toe. Hij lepelt een mooi, maar langdradig antwoord op zonder echt iets te zeggen. Het moet van hem op zijn minst líjken alsof hij het weet”, aldus de hoogleraar. Hoogduin stemt daarmee in. “Ik luister vaak naar Trichet en nadat hij is uitgepraat, vraag ik me vaak af wat hij gezegd heeft. Op het gebied van communicatie, in de zin van het vermogen veel woorden te gebruiken maar weinig te zeggen, is hij een meester.”

Onmiddellijk dient zich een associatie aan met Alan Greenspan, tot begin dit jaar voorzitter van de Amerikaanse centrale bank, de Fed. Die blonk zo uit in het geven van nietszeggende antwoorden, dat zijn taalgebruik ‘Greenspeak’ werd genoemd. Bij die gelijkenis wil de Fransman het echter niet laten. “Trichet spiegelt zich graag aan Greenspan”, aldus Hoogduin. Eijffinger stelt het nog duidelijker: “Hij wil graag de baas spelen en streeft ernaar de geschiedenis in te gaan als een Europese Greenspan. Duisenberg was een echte voorzitter, eerste onder gelijken. Trichet wil veel meer controle hebben. Hij trekt de beslissingsbevoegdheden binnen het bestuur van de ECB naar zich toe.” Dat doet hij subtiel.

Een goed voorbeeld vindt Eijffinger het vertrek van het invloedrijke lid van het bestuur van de ECB, de Duitser Otmar Issing eerder dit jaar. Issing was een zwaargewicht binnen de bank. Hij had zowel het economisch bureau als het wetenschappelijk onderzoek van de ECB onder zich en daarmee had hij veel invloed. “Trichet drong erop aan dat Issings opvolger slechts een van die twee onder zich kreeg.”

De machtige portefeuille, waardoor Issing in de media en onder economen de bijnaam ‘hoofdeconoom van de ECB’ kreeg, moest worden gesplitst. “Dat vergrootte zijn invloed als voorzitter binnen het bestuur. Het is een stap richting een Europese Greenspan”, meent Eijffinger. De Fransman gaat daarbij wel handig te werk. “Trichet zorgt er wel voor dat hij het niet overdrijft en daarmee de andere leden van de ECB-raad tegen zich in het harnas jaagt. Hoewel hij een krachtige leider is, laat hij mensen de ruimte. Een gevleugelde uitspraak van hem is: ‘We are a team!’”

Zijn streven een Europese Greenspan te worden kan gevaarlijk zijn, menen beide kenners. “Trichet is geen echte voorzitter, hij wil zich meer boven dan tussen de troepen bevinden”, zegt Hoogduin. “Het gevaar bestaat inderdaad dat Trichet te ver zal gaan”, meent ook Eijffinger. “Zo’n dominante rol van de president past niet in Europa. Het zou ook niet goed zijn voor de ECB.”

Bankschandaal

Dat betekent niet dat de ECB in gevaar is door Trichet. “De bank is niet anders geworden onder Trichet, omdat de bank als instituut daarvoor te sterk is”, verduidelijkt Hoogduin. “De ECB is sterk omdat binnen die bank het geloof heerst dat je de economie niet langdurig kunt stimuleren met een lage rente”, aldus Hoogduin. “Bovendien houden de andere leden van de raad Trichet in bedwang”, vervolgt de Robeco-econoom. “De twaalf presidenten van de nationale centrale banken die in de raad zitten, zijn ook allemaal gewend nummer één te zijn, dus er is een soort natuurlijk evenwicht binnen de bank. Daarom heeft zijn komst niet geleid tot een andere ECB”, zegt Hoogduin. “Maar als het aan Trichet had gelegen, was dat waarschijnlijk wel het geval geweest.”

Het scheelde overigens niet veel of de post van de president was aan Trichets neus voorbij gegaan. In de eerste helft van 2003, het jaar waarin hij president zou worden, stelde het Franse openbare ministerie een onderzoek naar zijn rol in een van de grootste bankschandalen in de Franse geschiedenis, die rond de toenmalige staatsbank Crédit Lyonnais. Trichet zou, als thesau-rier-generaal op het ministerie van financiën, geholpen hebben de volle omvang van de miljardenverliezen van de bank te verbergen. Op 18 juni sprak een rechter hem vrij, maar volgens sommigen gebeurde dat na zware druk vanuit Parijs. De regering was erop gebrand een Fransman aan het roer van de ECB te zetten, maar wist ook dat de rest van Europa geen andere Fransman zou accepteren dan Trichet. Er gingen zelfs geruchten dat de Franse president klaarstond Trichet gratie te verlenen, als hij schuldig was bevonden.

Bedriegen

Tot nu toe heeft Trichet zich laten zien als een centrale bankier die weinig tot niet onderdoet voor de stoïcijnse Bundesbank-stijl centrale bankiers. Maar zijn achternaam, die fonetisch op het Franse woord voor bedriegen of vals spelen lijkt, kan als een waarschuwing dienen. Het was voor de ECB redelijk eenvoudig de rente langdurig op een laag niveau van 2 procent te houden. Geen politicus die daar bezwaar tegen maakte. Het gemor, voorspelbaar genoeg weer uit Frankrijk, zwengelt aan, na vijf renteverhogingen in één jaar tijd. De rente is echter nog steeds niet zo hoog dat die bijt. Afhankelijk van hoe ver de bank bereid zal zijn door te gaan met renteverhogingen zal de economie er last van krijgen (zie kader op pagina 49). Nu de ECB in de buurt van het breekniveau zit, zullen politici, ook buiten Frankrijk, steeds duidelijker van zich laten horen en de druk op Trichet en de ECB opvoeren.

Volgend jaar zal Trichet moeten laten zien waar hij voor staat en wat hij waard is. Eijffinger heeft er alle vertrouwen in. “Trichet is iemand die pal voor de ECB staat. Zo iemand als president te hebben, past uitstekend bij de nieuwe fase waarin de bank zich bevindt, waarin ze zich moet positioneren”, denkt de Tilburgse monetaire econoom. Of meent Trichet nog steeds dat hij een verzoek van le President niet kan weigeren

Kader bij artikel:

WAARHEEN MET DE RENTE IN 2007?

De Europese Centrale Bank (ECB) verwacht dat de economie van de eurozone in 2007 met meer dan 2 procent zal groeien. Ook denkt de bank dat de inflatie waarschijnlijk zal oplopen. Het ziet er daarom naar uit dat de bank de rente in de eerste helft van volgend jaar zal blijven verhogen. En als de euro sterk blijft of zelfs nog iets sterker wordt Dat zal de bank niet deren, omdat ze denkt dat de economische groei desondanks hoog zal zijn. Alleen als de euro snel in waarde toeneemt kan de ECB voortijdig stoppen met renteverhogingen. Dan zal ze wel duidelijke aanwijzingen moeten hebben dat ook de inflatie zal dalen. Hoe ver de bank zal gaan, daarover zijn de economen het niet eens.