Lobbyen: Schone handen in Den Haag

VVD-Kamerlid Paul de Krom is zelf lobbyist geweest. Hij werkte ooit bij de voorloper van European Public Policy Advisors, een netwerk van Europese public affairs-specialisten. Maar zelfs De Krom is onder de indruk van de hevige lobby rond de splitsing van de Nederlandse energiebedrijven.

Nuon, Eneco, Essent en Delta willen niet worden opgedeeld in een netwerkbedrijf en een commercieel productiebedrijf. Op 13 februari spreekt de Tweede Kamer over de zaak.

De Krom wordt als lid van de commissie Economische Zaken door voor- en tegenstanders gelobbyd: “Topmensen van energiebedrijven, hun grote afnemers, de industrie, banken, ondernemersvereniging MKB Nederland, de Consumentenbond, beleggers, gemeenten, provincies. De lobby wordt stevig gevoerd.”

De splitsingszaak is niet de enige kwestie waar Haagse lobbyisten zich op storten. Volgens Ben Pauw van adviesbureau Pauw Sanders Zeilstra en Van Spaendonck, is het aantal lobbyisten “enorm toegenomen”. Pauw was in 1986 een van de eerste professionele public affairs-adviseurs in ons land. Inmiddels omvat zijn klantenlijst bedrijven als DSM en Microsoft en overheidsorganisaties als de gemeente Haarlemmermeer en pensioenfonds PGGM. “Vroeger was het uitzonderlijk wanneer er professionele lobbyisten werden ingehuurd. Nu is het regel.”

Volgens Kevin Zuidhof, voorzitter van de Beroepsvereniging van Public Affairs (BVPA), zijn er “tussen de drie- en vierhonderd professionele beroepsbeoefenaars” in ons land. Daarvan zijn er “ruim tweehonderd” aangesloten bij de BVPA, aldus Zuidhof, die hoofd corporate affairs was bij Orange en binnenkort plaatsvervangend directeur corporate communications wordt bij KPN. “Van medewerkers van grote bedrijven als Unilever en Philips tot ambtenaren van ministeries en provincies.”

In de VS en bij de EU liggen lobbyisten onder vuur. In Washington D.C. is de roep om strengere regels uitgebroken door de corruptie-affaire rond lobbyist Jack Abramoff (zie kader). In Brussel storen critici zich aan het feit dat slechts een klein deel van de naar schatting 15.000 lobbyisten zich bij een brancheverenging heeft aangesloten. De Europese Commissie denkt aan een verplicht registratie- en toezichtsysteem.

Maar in Den Haag is het stil. Lobbyen is hier, in vaktermen, geen issue. “Ik heb er niemand over gehoord”, zegt Kamerlid De Krom. Het verbaast de VVD’er niet: “Lobbyen moet. Een Kamerlid weegt het algemeen belang af. Inzicht in de standpunten van deelbelangen heb ik nodig.” Hij vindt wel dat lobbyisten “transparant en duidelijk” moeten zijn over het belang dat ze vertegenwoordigen. Maar volgens hem is dat meestal het geval. Zijn CDA-collega Liesbeth Spies denkt dat ook: “Het is heel incidenteel dat ik vraagtekens zet.”

Nederlandse lobbyisten reguleren zichzelf. In de gedragscode van beroepsvereniging BVPA staat onder meer dat een lobbyist ‘altijd kenbaar moet maken wie de opdrachtgever is’. Wie de code overtreedt, wordt geschorst, berispt of geroyeerd. Voor handhaving zorgt een commissie onder leiding van een, volgens de BVPA, onafhankelijke voorzitter. Momenteel is dat de VVD’er Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland. “Er is nog nooit een klacht ingediend”, zegt BVPA-voorzitter Zuidhof. “Blijkbaar wordt de gedragscode gevolgd.”

Onduidelijke belangen

Als er al problemen zijn, zegt De Krom, dan gaat het om wetenschappers die zich in politieke discussies mengen. “Het is wel eens onduidelijk welk belang hoogleraren vertegenwoordigen als ze een stuk in de krant schrijven. Welke adviseurschappen vervullen ze?” Volgens lobbyist Ben Pauw wordt er veel wetenschappelijk onderzoek gebruikt in politieke lobbys. “Maar hoe onafhankelijk is dat? Soms is het overduidelijk in een richting gestuurd.”

Voorbeeld: Wouter van Dieren. De oprichter van Milieudefensie publiceerde vorig jaar samen met emiritus hoogleraar Eric-Jan Tuininga een manifest tegen de splitsing van de energiebedrijven. Kort geleden bleek hij te kunnen rekenen op 1,7 miljoen euro van de energiebedrijven als dat plan niet doorgaat. Maar daarover schreef hij in zijn manifest niets. PvdA-Kamerlid Ferd Crone, net als De Krom lid van de commissie Economische Zaken, bracht het bericht naar buiten. De Krom vindt het prima dat Van Dieren, die geen lid is van de BVPA, een belang vertegenwoordigt. “Maar kom er dan openlijk voor uit!”

De Krom grijpt de kwestie niet aan om te pleiten voor strengere regels. Hij lijkt deze eerder als bewijs te zien dat zelfregulering, gecontroleerd door de media, werkt. Hij is het eens met Rinus van Schendelen, hoogleraar politicologie in Rotterdam. Volgens Van Schendelen is ‘sociale controle de beste controle die er is’. Pauw zou zijn integriteit in elk geval “nooit in de waagschaal stellen”. “Ik zou het niet over mijn hart verkrijgen. En je valt toch door de mand.”

Kader bij artikel:

CORRUPTIE IN HET AMERIKAANSE CONGRES

Tom deLay, leider van de republikeinen in het huis van afgevaardigden, is de belangrijkste politicus die (indirect) in verband is gebracht met Jack Ambramoff (foto), de lobbyist die inmiddels heeft bekend schuldig te zijn aan omkoping van overheidsdienaren. Maar Abramoff zou corrupte contacten hebben gehad met 12 tot 60, vooral republikeinse congresleden. Hij zou ze hebben overladen met geld, kaartjes voor sportwedstrijden en snoepreisjes.