Rente: Kerstcadeau uit Frankfurt

Normaal is de zaal waar de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt zijn maandelijkse persconferentie houdt halfvol. Iedere journalist kan kiezen waar hij wil zitten. Als Jean-Claude Trichet en Lucas Papademos, de president en de vice-president van de ECB, de zaal betreden, maken enkele fotografen een paar verplichte foto’s en haasten zij zich naar een volgende klus. Hoe anders was het op 1 december.

Het was net alsof een beroemd filmster binnenkwam in plaats van een president van een centrale bank. Trichet kwam met moeite door de massa heen. De fotografeninvasie duurde minutenlang. En de zaal was overvol. In plaats van de gebruikelijke vier tv-ploegen waren er nu tien. Een lege stoel was nergens te bekennen. Vaste bezoekers van het perscentrum van de bank keken vol ongeloof om zich heen.

Dat de zaal op 1 december overvol was, is veelzeggend. Blijkbaar wist iedereen dat de ECB de rente zou verhogen. Dat is in het verleden wel anders geweest. Mei 2001 is onder ECB-watchers een beroemde dag. Totaal onverwacht verlaagde de bank toen de officiële rente. Maar de ECB is veranderd. Sylvester Eijffinger, hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg, en Petra _Geraats van Cambridge University houden sinds 1998 bij hoe voorspelbaar centrale banken zijn. Wat blijkt? De ECB heeft een sprong gemaakt sinds 1999, toen de bank werd opgericht (zie grafiek).

Trichet maakte overigens geen show van de renteverhoging. “Op basis van onze reguliere economische en monetaire analyses hebben we besloten de officiële ECB-rente met een kwart procent te verhogen”, zei de Franse president van de bank. Die rente is nu 2,25 procent. Hij had echter alle reden een show op te voeren. Het was namelijk de eerste keer sinds de zomer van 2003 dat de bank de rentestand veranderde. Het belangrijkste ingrediënt voor een show lag in het feit dat het de eerste rentebeweging was onder zijn bewind. Trichet bleef nuchter.

De ECB verhoogt de rente in een tijd dat de bank onder zware politieke druk staat. Verscheidene Europese politici hebben de bank opgeroepen de rente niet te verhogen. De bank kreeg niet alleen vriendelijke adviezen van politici. De Oeso, Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, stelde dat de ECB de rente pas vanaf september 2006 moet verhogen. Maar ook dan geleidelijk, aldus Jean-Phillipe Cotis, hoofdeconoom van de Oeso.

De redenering van politici is dat een hogere rente het duurder maakt voor bedrijven en consumenten om te lenen. Daardoor gaan ze minder investeren en besteden. Met als gevolg dat de economische groei afneemt.

Versiering

De langetermijnrente, waartegen bedrijven lenen, daalde echter na de bekendmaking. Onlogisch? Niet helemaal. De langetermijn-rente hangt voor een belangrijk deel af van de inflatieverwachtingen. Trichet legde uit dat de bank besloot de rente te verhogen om de inflatieverwachtingen op de middellange termijn in toom te houden. Dat was nodig, omdat de inflatie in de eurozone al jarenlang hoger is dan 2 procent, het percentage dat de ECB als maximum ziet. Beurshandelaren geloven hem.

Slecht voor de groei is de renteverhoging ook al niet. Economen schatten dat de Europese economie pas last krijgt van de ECB-rente als die ongeveer 4 procent is. Maar het allerbelangrijkste is het niveau van de zogeheten reële rente. Dat is de nominale rente min de inflatie: die is in de eurozone negatief. De inflatie bedroeg in november 2,5 procent en de ECB-rente is slechts 2,25 procent. Kortom: de bank stimuleert de Europese economie ongekend hard.

Hoewel Trichet tijdens de persconferentie een paar keer herhaalde dat de renteverhoging niet betekent dat de bank begonnen is aan een verhogingscyclus, verwachten handelaren op de financiële markten dat de rente in 2006 met nog een half procent omhoog zal gaan. Zelfs dan zal de reële rente slechts licht positief zijn, nauwelijks een obstakel voor de Europese economie.

Een grote kerstboom siert de hoofdingang van de bank in Frankfurt. Het cadeau van de ECB, die hogere rente, is geen zuur cadeau zo vlak voor de feestdagen, zoals het misschien lijkt. Behalve voor huiseigenaren met een variabele hypotheekrente.