Van twee walletjes eten

Volgens VNO-NCW-voorzitter Jacques Schraven bewijst het Ahold-echec in het geheel niet dat er iets mis is met het systeem. Dat is onbegrijpelijk en arrogant.

Pecunia nervus rerum, zo zei bijna vijfhonderd jaar geleden Erasmus al: alles draait om geld. Enron boekte 618 miljoen dollar aan valse inkomsten. Ahold ten minste vijfhonderd miljoen. Toch noemt de voorzitter van de Nederlandse belangenbehartiger van managers, Jacques Schraven van VNO-NCW, het schandaal Enron van een totaal andere orde dan het schandaal Ahold.

Ahold meldde de foutieve inkomsten op donderdag aan de Autoriteit Financiële Markten, die deze informatie niet doorgaf aan de beurs, waar het nieuws de volgende maandag bekend werd. Toch stelt de heer Schraven dat er te overspannen wordt gereageerd op Ahold. Hoeveel rust streeft hij na?, vraag ik me dan af.

In de Verenigde Staten worden mensen in de boeien geslagen als zo’n schandaal aan het licht komt. De topman van Ahold werd gefotografeerd toen hij op wintersportvakantie was gegaan, nadat het nieuws bekendgemaakt was.

Jacques Schraven denkt niet dat strengere regelgeving ongelukken zoals bij Ahold kan voorkomen. Hij vindt het echter ook niet terecht als boze beleggers op basis van de bestaande regels naar de rechter stappen: “We moeten ons Rijnlandse model, met de stakeholders-filosofie, behoeden voor een knieval voor de eigenaren, de aandeelhouders. Ook de rechtszaken die nu tegen het bedrijf worden aangespannen, zijn een voorbeeld van de Amerikaanse cultuur. Ik ben niet bang dat die zaken Ahold uiteindelijk de kop zullen kosten, een deel van de procedures zal overdrijven, een ander deel koop je uiteindelijk af.”

Vooral die laatste zinsnede is veelzeggend. “Die koop je af.” Maar met wiens geld? Met het geld van diezelfde eigenaren, de aandeelhouders, voor wie we vooral geen knieval moeten maken?

Me dunkt dat het hoog tijd wordt om de arrogantie van de vereniging van managers in te tomen. De heer Schraven zegt dat de stakeholders een gezamenlijk doel hebben: de continuïteit van het bedrijf. “Daarom hebben we met organisaties van beleggers het initiatief genomen om de bestaande corporate-governancecode goed tegen het licht te houden en te actualiseren. Ook in Nederland kan nog veel verbeterd worden.”

Dat er in Nederland nog veel verbeterd kan worden, zal iedere belegger in Baan Company, HBG, Ballast Nedam, World Online, Newconomy, UPC, KPN, KPNQWest, Laurus, Landis, Wessanen, Numico, Getronics, Aegon en Ahold beamen. Maar dat die verbeteringen er komen als de belangenclub van werkgevers daartoe mede het initiatief neemt, lijkt niet alleen mij onwaarschijnlijk.

Zelfregulering werkt niet, zo concludeerde de Nederlandse Corporate Governance Stichting eind vorig jaar, terugblikkend op het effect van de in 1997 opgestelde veertig aanbevelingen. Geconcludeerd werd dat ondernemingen meer reageren en anticiperen op wetgeving, dan dat ze uit eigen beweging iets doen. ‘Vijf jaar na het uitbrengen van het eerste Rapport Corporate Governance in Nederland moet worden geconstateerd dat het niet aan het bedrijfsleven zelf kan worden overgelaten zijn corporate governance te verbeteren.’

Waar bemoeit de heer Schraven zich dus mee? Enron was voor de Amerikaanse president George Bush aanleiding de bestaande regelgeving aan te scherpen via de befaamde Sarbanes-Oxley-wet. Maar aandeelhouders kunnen ook de corporate governance van bedrijven verbeteren door gebruik te maken van de Private Securities Litigation Reform Act uit 1995. Deze staat particuliere en institutionele beleggers niet alleen toe om mee te doen aan processen die er niet alleen op gericht zijn om, zoals de heer Schraven zegt, zich af te laten kopen met hun eigen geld, maar moedigt hen zelfs aan. De wet is er ook op gericht te zorgen dat beleggers met aanzienlijke belangen de procesvoering kunen sturen. Amerikaanse en buitenlandse institutionele aandeelhouders beschikken dus over een wettelijke open uitnodiging om niet alleen de procesgang te sturen en eventueel uit fraude ontstane verliezen terug te claimen, maar ook om de corporate governancestructuur zo te wijzigen dat zulks niet weer gebeurt. De Amerikaanse cultuur spreekt Nederlandse managers zo aan dat ze graag in de VS bedrijven over willen nemen, maar de Amerikaanse regels gelden dan natuurlijk ook als dat misgaat.

Paul Frentrop, Directeur van Deminor Nederland

Hij schrijft deze column op persoonlijke titel