Stop de schandaaleconomie!

Auteur: John Plender

Titel: Going off the rails. Global Capital and the crisis of legitimacy

Uitgever: John Wiley & Sons

ISBN 0 – 470 – 85314 – X

282 pagina’s

Prijs: e39,50

Het is te hopen dat het echec bij Ahold niet snel als een incident naar de achtergrond verdwijnt. Zoals in de VS de affaires rond bedrijven als Enron, Worldcom en Tyco tot een reeks van discussies en aanpassing van wetgeving heeft geleid, moeten de gebeurtenissen bij de supermarktketen aanleiding geven tot eenzelfde ophef in Europa.

De vele schandalen kun je namelijk niet meer afdoen als incidenten. Het is te makkelijk om te zeggen dat het kapitalistische systeem door de teloorgang van de getroffen bedrijven zijn eigen zelfreinigende kracht bewijst. De problemen zitten daarvoor te diep en het systeem is ontspoord. Going off the rails, heeft Financial Times-commentator John Plender dan ook als titel gekozen voor zijn boek.

Plender is allesbehalve een tegenstander van het Angelsaksische aandeelhouderskapitalisme, dat we in Europa gretig hebben omarmd. Maar hij waarschuwt voor de vertrouwenscrisis, die breed is ontstaan en de antiglobalistische beweging de wind in de zeilen geeft. Plender onderschrijft bijvoorbeeld de kritiek dat de crises in de niet-westerse wereld, zoals in Azië en Argentinië, zijn verscherpt door de manier waarop financiële marktpartijen zonder enig verantwoordelijkheidsbesef snel geld willen verdienen op markten die zich proberen te ontwikkelen

De ernstigste verstoring in de jaren negentig is dat kortetermijnbelangen te veel de boventoon zijn gaan voeren. Voor bedrijven werd de aandelenkoers van het moment het hoogste doel. Dat is echter niet hetzelfde als het creëren van echte aandeelhouderswaarde voor aandeelhouders die zich opstellen als verantwoordelijke eigenaren. Die zijn vooral gebaat bij een gezonde ontwikkeling van een bedrijf op langere termijn.

Alle direct betrokkenen profiteerden echter van die hoge aandelenkoers. De manager door de optieprogramma’s, de mogelijkheid voor megalomane overnames en de roem. Diezelfde manager had sterke invloed op de benoeming van mensen die hem moesten controleren, zoals accountants en commissarissen. Zakenbankiers verdienden in elke fase van de zeepbel wel geld aan hem. En zelfs pensioenfonds-managers rekenden zich rijk met de hoge koersen.

Plender beschrijft helder, humorvol en duidelijk hoe dat geraffineerde weefwerk van spelers naar de huidige crisis voerde. Het heeft niet geleid tot een proces van creatieve destructie, concludeert Plender, maar van oncreatieve destructie. Mooie bedrijven, waar eigenlijk niets mis mee was, zijn erdoor kapotgemaakt. De slachtoffers zijn niet de managers en zakenbankiers, maar de werknemers en de aandeelhouders. Deze partijen moeten beter beschermd worden. Plender juicht daarom wijzigingen in corporate governance toe, zoals in de VS door de Sarbanes Oxley-wet. Maar die zijn niet voldoende. Zo zullen de werkelijk grote aandeelhouders, de pensioenfondsen, zich als corrigerende kracht sterker moeten opstellen en verplicht moeten worden meer openheid te geven over hoe zij hun invloed aanwenden.

Toch betwijfelt Plender of dergelijke hervormingen voldoende zijn. Hij betoogt dat we naar een wereld gaan waarin menselijk kapitaal schaarser wordt dan financieel kapitaal. En dat zou moeten leiden tot een verschuiving in machtsverhoudingen.

Plender gaat diep in op de thema’s waarop we ons in de schaduw van het Ahold-drama moeten bezinnen. Dit boek had op geen beter moment kunnen komen.