Hightech: Technovalley zit in diep dal

Minister Aart Jan De Geus van Sociale Zaken veegde vorige week een voorstel van tafel voor massale arbeidstijdverkorting in Zuidoost-Brabant. Dat is een klap in het gezicht van de honderden metaal- en elektrobedrijven in Dommelvalley, die er nu alles aan doen om de druk op de minister te verhogen door te dreigen dat duizenden banen op de tocht staan.

Bestuursvoorzitter Bernard Doorenbos van Neways sloot vorige week bij de toelichting op de jaarcijfers ontslagen niet uit. “Als ik tactisch ben, zeg ik dat er nu het atv-plan van tafel is, ontslagen zullen vallen.” De toeleverancier van onder meer ASML en Philips Medical heeft de afgelopen twee jaar al vijfhonderd man ontslagen en vier fabrieken gesloten. Een nieuwe ontslagronde zou pijnlijk zijn voor Neways, omdat het dan in strategisch belangrijke functies moet gaan snijden. “Als je een programmeur van bepaalde apparatuur niet meer in huis hebt, gaat dat echt pijn doen”, aldus Doorenbos. Voorlopig probeert het bedrijf uit Son de overcapaciteit terug te brengen door werknemers vrije dagen op te laten nemen. Op die manier denkt Doorenbos het nog drie maanden uit te kunnen zingen. Anders vallen er “tientallen ontslagen”.

Het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE) heeft het atv-voorstel inmiddels opnieuw ingediend bij het ministerie van Sociale Zaken. Het SRE denkt dat de afwijzing van De Geus deels berust op misverstanden. Het atv-plan is erop gericht om arbeidstijdverkorting en WW-gelden in te zetten om het technische vakmanschap in Dommelvalley te waarborgen. Het ligt niet voor de hand dat De Geus het plan in tweede instantie wél zal goedkeuren. De duizenden ontslagen waarmee het Brabantse bedrijfsleven dreigt, zouden boven op de ingrijpende reorganisaties komen die met name Philips en ASML de afgelopen twee jaar hebben doorgevoerd. En de gevolgen van de reorganisaties bij die twee grootmachten zijn direct waarneembaar in Zuidoost-Brabant. Zo zijn er de afgelopen twintig maanden volgens de werkgeversorgani- satie FME-CWM negenduizend banen verdwenen bij de toeleveranciers van Philips en ASML.

Fikse buiteling

Brabant is niet langer booming. Zo hoog als de pieken waren in de hoogtijdagen van de hightechsector, zo diep zijn de dalen nu. Tegenwoordig bungelt Zuidoost-Brabant in diverse ranglijsten onderaan. Uit een onderzoek van de Rabobank blijkt dat de bedrijvigheid in Brabant ver achterblijft bij die van andere regio’s. In 2002 buitelde Zuidoost-Brabant zelfs van de eerste naar de 39ste plaats.

Vorig jaar is de werkloosheid met 26 procent gestegen, waardoor het nu op het landelijke gemiddelde ligt. De stad Eindhoven zit inmiddels boven het gemiddelde. Ruim tien procent van de Eindhovenaren is op zoek naar een baan.

Het grote probleem van de Brabantse regio is dat deze sterk leunt op de hightech-sector en binnen deze sector afhankelijk is van een beperkt aantal bedrijven. Volgens onderzoeksbureau Etin Adviseurs is een derde van de industriële werkgelegenheid geconcentreerd bij zestien bedrijven. Philips, ASML en DAF zijn binnen deze groep de zwaargewichten. “De regio kent veel hightechindustrie, waarvan een groot deel vroegcyclisch is”, zegt Etin-onderzoeker Bas Doets. Sectoren die minder conjunc- tuurgevoelig zijn of nog redelijk presteren, zoals voedingsmiddelen en petrochemie, zijn ondervertegenwoordigd en kunnen de val van de hightech niet opvangen.

Doordat vooral Philips veel van zijn productie heeft overgeheveld naar lagelonenlanden moet Zuidoost-Brabant steeds meer zijn heil zoeken in kennis. “Dat is de enige manier waarop de regio zich kan onderscheiden”, meent Doets. Als het gaat om onderzoek en ontwikkeling loopt de regio nog wel voorop in Nederland. “Met dank aan Philips en zijn spin-offs, want zonder Philips zou Brabant een matig presterende regio zijn”, verduidelijkt Doets. Nu is het alleen de vraag of Philips van plan is om de onderzoeksdivisie in Eindhoven te houden. Philips-bestuurder Ad Huijser heeft meer dan eens gedreigd om research and development naar het buitenland te verhuizen. Doets: “Dat zou voor de regio een enorme klap zijn.” Daarom is het volgens Doets zaak dat “het industriebeleid eens tegen het licht gehouden wordt”. “Het is essentieel voor Philips Research dat het voldoende gekwalificeerd personeel kan aantrekken. De bezuinigingen voor het hoger onderwijs en de complexiteit om een werkvergunning te krijgen voor hooggekwalificeerd personeel van buiten de EU zijn voor het bedrijf dan ook geen hoopgevende signalen. Het wordt tijd dat politiek Den Haag daar iets aan doet.”