Recessie, en al een jaar geen kabinet

Het is weer achter de rug. Nederland heeft een nieuw parlement en een basis om een nieuw kabinet te formeren. Het werd hard tijd. Voor wie het even vergeten was: sinds begin april vorig jaar, toen het paarse kabinet viel, is dit land feitelijk niet geregeerd. De 87 dagen van het kabinet-Balkenende kunnen immers niet serieus een volwaardige bestuurlijke periode genoemd worden.

Het is de vraag of we, na deze verkiezingsuitslag, snel een nieuw kabinet zullen hebben. Een formatie duurt al gauw een paar maanden, wat betekent dat deze stuurloze periode met gemak zijn eerste verjaardag gaat halen.

Een jaar zonder regering. In een periode van hoogconjunctuur, als de raderen gesmeerd lopen, moet dat nog wel te dragen zijn. Maar Nederland verkeert niet in een economische hausse. De Europese economie is weggezakt in een recessie en Nederland doet het slechter dan gemiddeld in Europa.

De onheilstijdingen stapelen zich op. De inkomsten van de staat verschrompelen, de werkloosheid en daarmee de collectieve uitgavenquote stijgt, en het financieringstekort begint snel op te lopen. Het kabinet dat straks aantreedt, zal zich gesteld zien voor de meest deplorabele aanvangssituatie sinds 1982, toen het eerste kabinet-Lubbers aantrad.

In de samenleving zelf staan zo mogelijk nog meer seinen op rood. De crisis op de beurs lijkt zich eerder te verdiepen dan dat er een voorzichtig begin van herstel ingezet wordt. Institutionele beleggers zien vermogens wegsmelten, bedrijven vinden geen kapitaal meer voor investeringen.Van consumentenbestedingen mag niet veel meer verwacht worden. De belastingen en de premies gaan fors omhoog maar de lonen juist niet. Een andere aanjager van weleer, de luchtballon op de huizenmarkt, is aan het leeglopen.

We zijn er nog niet met onheilstijdingen. De Nederlandse economische machine heeft in de jaren negentig op topvermogen staan draaien. Maar nu er zand in komt en het systeem hapert, blijkt er angstaanjagend veel achterstallig onderhoud te zijn. Sterker: de machine is niet meer van deze tijd, en had al lang vervangen moeten zijn door een nieuw model. Want met het knarsende en rokende barrel waarmee we het nu doen, halen we nooit meer de topsnelheid van de voorliggers.

Elders in dit nummer heeft u kunnen lezen hoe slecht het is gesteld met de innovatiekracht van onze economie. Dat Nederland zo snel van de diverse ranglijsten duikelt heeft niets met een recessie te maken, die immers in gelijke mate onze buren en andere concurrenten treft. Het geeft aan hoe slecht het gesteld is met de structuur van onze economie.

Wie innovatiekracht en vernieuwende sectoren voor een economie maar van relatief belang acht, doet er goed aan de handboeken economie nog eens op te slaan. Een recessie eindigt als bedrijven weer gaan investeren. Maar er moeten wel bedrijven zijn die willen investeren. De zakelijke dienstverlening is inmiddels de grootste sector in de Nederlandse economie. Consultants investeren echter niet, ze zijn slechts de ontvangers van investeringen van anderen. We moeten het hebben van de bedrijven die kapitaalgoederen kopen, die met innovatieve producten of diensten nieuwe (export-) markten ontwikkelen of buitenlandse bedrijven die Nederland voor hun productieve activiteiten als basis kiezen.

Die bedrijven zijn er blijkbaar steeds minder. En als we de vraag beantwoorden hoe dat komt, blijkt het woord ‘overheid’ schrikbarend vaak in het antwoord voor te komen. Slecht onderwijs, een inflexibele arbeidsmarkt, een verstopte infrastructuur. Een jaar lang is er al geen inspanning meer gedaan om dat op te lossen. Een nieuw kabinet zal veel meer dan een jaar nodig hebben. De conclusie kan niet anders luiden dan dat we niet op eigen kracht uit de recessie zullen komen. Een aantrekkende wereldhandel zal het weer moeten doen, maar welvarender wordt dit land er niet op.