Ongelukken op de beurs

De ene markt is belangrijker dan de andere. In de Verenigde Staten is de aandelenmarkt van oudsher belangrijker dan de valutamarkt. De koers van de dollar kan een Amerikaanse president weinig schelen, maar als Wall Street daalt, nemen zijn kansen op herverkiezing sterk af. Vele particulieren beleggen daar traditioneel immers hun spaargeld in aandelen.

In Nederland was de situatie tot een paar jaar geleden omgekeerd. Aangezien wij leven bij de gratie van import en export, was de koers van de gulden de belangrijkste randvoorwaarde voor het overheidsbeleid. De valutamarkt domineerde. Wat er op de Amsterdamse beurs gebeurde, maakte op het Binnenhof niet uit. Dat is veranderd sinds pensioenfondsen aandelen zwaarder laten meewegen in hun beleggingsportefeuille.

Die koerswijziging heeft niet alleen bijgedragen aan een algemene stijging van het koersniveau, die ook het publiek naar de aandelenbeurs trok. De beurskoersen bepalen nu via de pensioenpremies ook de loononderhandelingen tussen werkgevers en werknemers. (En via het slinkende vermogen van de vakorganisaties, de onderhandelingskracht van de vakbeweging.) Volgens het laatste rapport van de Oeso is de Nederlandse economie zeer gevoelig geworden voor de bewegingen van de aandelenmarkt. Wij zijn wat dat betreft dus veramerikaniseerd.

Maar dat realiseren we ons nog niet. Daarom hebben we nog niet de bijbehorende regelgeving. In de Verenigde Staten is die al na de grote krach van 1929 ingevoerd. Om een aandelenmarkt goed te laten functioneren, moeten beleggers iets weten van de bedrijven waar ze in beleggen. Daarom zijn er voor beursfondsen strengere regels ten aanzien van openbaarmaking van gegevens nodig dan voor andere bedrijven. Die regels zijn er in Nederland nauwelijks.

Wil de beurs goed werken, dan mogen daar bovendien alleen aandelen worden verhandeld van bedrijven die bewezen hebben tegen crises bestand te zijn. Maar in Nederland kan iedereen met een grote mond een beursnotering krijgen, zo weten we sinds Text Lite, Baan, UPC, Versatel, Landis en World Online.

Willen we niet – zoals tot twintig jaar geleden – alleen insiders laten handelen in aandelen, dan moet het publiek niet bij de neus genomen kunnen worden door mensen die over meer informatie beschikken. Daarom is regelgeving tegen emissiefraude en handel met voorkennis nodig. Voor zover die in Nederland bestaat is deze onduidelijk, zo tonen uiteenlopende procedures als tegen Cor Boonstra, Willem Burgers en Jan Voûte.

Ook zijn er kwaliteitseisen nodig voor de handelaren op de effectenmarkt. Daar is een voorzichtig begin mee gemaakt. Maar volslagen ongeregeld blijft de rol van banken, die als kredietverleners belangen hebben die tegengesteld zijn aan die van aandeelhouders (zoals de onderzoekers in de Laurus-enquête constateerden). Ook hebben banken andere belangen dan obligatiehouders, zoals bij Getronics weer eens duidelijk wordt. Dat zal nog vaker aan het licht komen. Een toenemend deel van het beursgenoteerde bedrijfsleven is immers met junkbonds gefinancierd.

Dan zijn er de conglomeraten van banken en verzekeraars met hun beleggingsfondsen, die andermans geld beheren. Als de particulier hen zijn zuurverdiende geld toevertrouwt, wordt hij aan alle kanten via entreefees, managementfees, exitfees en nog veel onduidelijkere provisies geschoren. Legiolease is daarvan een spraakmakend voorbeeld. Productinformatie via financiële bijsluiters zal dat niet voorkomen. Dus zoekt de markt andere oplossingen. De afgelopen maanden hebben vrijwel alle verzekeraars nieuw kapitaal aan moeten trekken. In plaats van zelf te beleggen, doen beleggers dat dus steeds meer via verzekeraars. Maar wat gebeurt er als er een verzekeraar omvalt? Er is geen garantie dat dan, zoals vroeger gebeurde, het slachtoffer wordt overgenomen door een branchegenoot.

De regels voor de vele duizenden mensen die tegenwoordig op en rond de effectenmarkt hun brood verdienen, zijn als de verkeersregels vóór de komst van de automobiel. Maar het beursverkeer is veel drukker geworden. Dus zijn er ongelukken te verwachten.

Directeur van Deminor Nederland. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel