De Week: 5 april – 11 april

• De tweede week van Israëlische aanvallen op Palestijnse doelen eindigde zonder zicht op een spoedig einde. Een zelfmoordaanslag van Hamas op een Israëlische bus in Haifa, die acht burgers het leven kostte, sterkte premier Ariel Sharon in zijn overtuiging dat de ‘oorlog voor overleving’ noodzakelijk en gerechtvaardigd is. Oproepen van de VS, de EU en de VN om de strijd te staken leken geen enkele indruk te maken. De zwaarste gevechten vonden plaats in het vluchtelingenkamp van Jenin op de West Bank, waar in drie dagen tijd zeker 150 Palestijnen werden gedood. Aan Israëlische zijde kwamen 21 militairen om.

• Ondanks de escalaties in het Midden-Oosten, kwam de oliemarkt weer enigszins tot rust. Na de aangekondigde olieboycot door Irak, verklaarde Saoedi-Arabië eventuele tekorten op de wereldmarkt aan te zullen vullen, waardoor de olieprijs stabiliseerde. Desondanks is eurocommissaris Loyola de Palacio van Energie er niet gerust op. Ze riep de energie-experts uit de Europese landen bijeen voor spoedoverleg. Bundesbank-president Ernst Welteke ziet de stijgende olieprijs ook met angst en beven aan. Dure olie kan volgens hem de inflatie in Europa verder opdrijven en zo het broze economische herstel smoren.

• Ondertussen vecht Nederland de oorlog van zeven jaar geleden. Het moest bijna twee kabinetsperioden duren, maar eindelijk was daar het wetenschappelijke rapport van het Niod over de rol van Dutchbat in Srebrenica. Behalve de Servische militairen blijkt niemand direct schuldig te zijn aan de moord op zevenduizend Bosnische mannen. De Nederlandse politiek was machteloos, de VN besluiteloos, de blauwhelmen weerloos en de missie bij voorbaat kansloos. De aanwezige Bosnische vrouwen konden alle hulpeloosheid niet aanhoren en liepen tijdens de presentatie van het Niod-rapport ontgoocheld weg. Premier Wim Kok erkende dat Nederland tekort is geschoten bij het beschermen van de moslimbevolking, maar stelde ook dat ‘de Nederlandse regering naar eer en geweten gehandeld heeft’. De Servische generaal Ratko Mladic is de ware schuldige. ‘Hij deelde de lakens uit, en niemand anders’, zei Kok. In de Tweede Kamer lijkt zich ondertussen een meerderheid te vormen voor een parlementaire enquête. Het boek kan nog steeds niet dicht.

• De Nederlandse economie is vorig jaar niet in een recessie beland, stelde het Centraal

Bureau voor de Statistiek (CBS) afgelopen donderdag. Het scheelde niet veel, maar uiteindelijk is het bruto binnenlands product in geen van de kwartalen van 2001 gedaald. Nederland werd vorig jaar ruim één procent rijker. Dat is wel het laagste groeicijfer sinds 1993. Bovendien is vooral de forse stijging van de overheidsuitgaven verantwoordelijk voor die groei. De marktsector liet het vorig jaar afweten. De productie van de Nederlandse industrie daalde zelfs met één procent.

• Ook begin dit jaar ging het slecht met de Nederlandse industrie. De omzet in die sector lag in februari 2002 zo’n vier procent lager dan een jaar eerder. Vooral de metaalindustrie heeft het zwaar, met een ruim tien procent lagere productie. Volgens prognoses van het Centraal Planbureau (CPB) is een herstel niet aanstaande. De Nederlandse industrie zal dit jaar nauwelijks kunnen profiteren van het verwachte herstel van de conjunctuur, stelt het CPB. Belangrijkste reden zijn de fors gestegen lonen die de concurrentiepositie hebben geërodeerd.

• De slechtere concurrentiepositie en lage groei vertalen zich ook in minder vacatures. Eind vorig jaar daalde het aantal openstaande vacatures met 40.000 tot 164.000. Desondanks noemt het CBS de situatie op de arbeidsmarkt nog altijd ‘rooskleurig’. De werkgelegenheid stijgt nog steeds en de werkloosheid blijft laag.

• De economie van Japan lijkt de bodem bereikt te hebben. De werkloosheid bleef in februari stabiel op 5,3 procent, de export en productie stegen en na een jarenlange daling lijkt het ondernemersvertrouwen de opwaartse lijn weer gevonden te hebben. Maar niets is zeker, want de Japanse economie is de afgelopen jaren een absolute meester gebleken in het missen van zelfs de minst ambitieuze groeidoelstellingen.

• Goed nieuws voor bondskanselier Gerhard Schröder. De Duitse werkloosheid is in maart met achtduizend personen gedaald. Het lijkt weinig op een werkloosheid van bijna vier miljoen. Maar omdat Schröder de werkloosheidsbestrijding tot een belangrijk punt in de Duitse verkiezingen van september van dit jaar heeft gemaakt, is het toch een aardige meevaller. Zijn belofte de werkloosheid terug te brengen tot 3,5 miljoen kan onmogelijk meer gehaald worden, maar de kritiek op zijn beleid valt met de nieuwe cijfers in de hand beter te pareren.

• Het Duitse bedrijf Kirch Media lijkt niet meer te redden. Afgelopen maandag vroeg het bedrijf surseance van betaling aan aan. Als Kirch ten onder gaat is dat het grootse Duitse faillissement van de afgelopen halve eeuw en staan minimaal 3500 mensen op straat. Het bedrijf kwam in de problemen door de mislukte introductie van betaaltelevisie op de Duitse markt. De gezonde delen van Kirch zullen naar alle waarschijnlijkheid een doorstart maken. Maar of ze in Duitse handen blijven, valt zeer te betwijfelen. Europese mediamagnaten als Rupert Murdoch en Silvio Berlusconi cirkelen al een tijdje boven het kadaver van het bedrijf.

• Beurslieveling Ahold was begin deze week plotseling uit de gratie. Volgens de in Nederland gepresenteerde cijfers had het supermarktconcern de winst in 2001 op peil weten te houden. Maar als de resultaten volgens de Amerikaanse boekhoudregels berekend worden, bleek de winst ruim negenhonderd miljoen euro lager uit te vallen. Beleggers en analisten schreeuwden ‘Enron’, en het aandeel Ahold daalde met meer dan tien procent in twee dagen. Ahold-topman Cees van der Hoeven trok omstandig het boetekleed aan. Tijdens een inderhaast belegde telefoonvergadering met analisten beloofde hij voortaan de verschillen tussen de Amerikaanse en Nederlandse wijze van verslaglegging duidelijk te rapporten. Overigens verwacht Van der Hoeven dat de winst per aandeel dit jaar met vijftien procent zal stijgen.

• Philips schrapt 430 banen in Nederland. De lichtdivisie van het elektronicaconcern – de enige winstgevende divisie in het laatste kwartaal van 2001 – wordt grondig gereorganiseerd. Productieactiviteiten die nu nog in de Philips-vestiging in Oss plaatsvinden, zullen naar Polen worden overgeheveld. En ook in vestigingen in Eindhoven, Roosendaal en Deurne verdwijnen banen. Gedwongen ontslagen zijn volgens Philips niet uitgesloten. De vakbonden reageerden verontwaardigd. Er was afgesproken verplaatsingen van bedrijvigheid naar Oost-Europa geleidelijk te laten verlopen. ‘Dit is niet geleidelijk meer’, stelde FNV-Bondgenoten nijdig. In februari maakte Philips al bekend dat er 330 banen in vestigingen in Hoogeveen en Stadskanaal zouden verdwijnen.

• Alweer wordt een Oud-Hollands monopolie op de schop genomen. De Gasunie, dat merkwaardige monsterverbond tussen Shell, Exxon en de Nederlandse Staat, wordt in drie delen gehakt. De Staat krijgt de pijpenleidingen en overige transportactiviteiten, terwijl de twee oliemaatschappijen de handelsactiviteiten onderling verdelen. De prijs van het Nederlandse gas blijft echter onder toezicht van de minister van Economische Zaken staan. Reden voor de opsplitsing is de liberalisering van de Europese energiemarkt. Gasunie-directeur George Verberg betreurt het besluit en sprak van ‘een moment van grote emotionele pijn’.

• De beste ontwikkelingshulp is vrijhandel. Minister Eveline Herfkens van Ontwikkelingssamenwerking roept het al jaren, maar nu lijkt het ook door te dringen bij de Europese Commissie. Afgelopen dinsdag riep eurocommissaris Partick Lamy de Europese regeringen op om een vrijhandelsakkoord met 76 landen in Afrika, de Stille Oceaan en de Caraïben te sluiten. Deze ‘APC-landen’ zouden dan met ingang van 2008 vrij kunnen exporteren naar de Europese Unie. Tegelijkertijd zouden Europese goederen onbe- lemmerd naar APC-landen kunnen worden uitgevoerd. Volgens Lamy zou het akkoord een belangrijk wapen zijn in de ‘oorlog tegen de armoede’. De PvdA is zo goed als om: Nederland gaat meedoen aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter (JSF). Enig struikelblok is nog dat het kamerlid Frans Timmermans een gat van 42 miljoen euro heeft ontdekt in het contract en wil dat de industrie meer bijdraagt. Binnen de top van Defensie lijkt ondertussen weinig eenstemmigheid over de JSF. Het Financieele Dagblad meldt op basis van anonieme bronnen dat de ambtelijke staven van de landmacht en de marine weinig voelen voor de aanschaf. De luchtmacht blijft onverdeeld positief over de nieuwe straaljagers.

• Nina Brink roert zich weer. Haar liefde voor televisie blijkt nog niet opgedroogd. Een half jaar geleden meldde FEM/DeWeek dat de voormalige topvrouw van World Online televisieproducent Ivo Niehe wilde overnemen. Die besprekingen zijn afgeketst, waarschijnlijk op een te hoge vraagprijs. Deze week bleek dat Renessence Group, het investeringsvehikel van Brink, een meerderheidsbelang neemt in de Belgische televisieproducent D&D. De bedoeling is om een Nederlandse vestiging op te richten. Maar Brinks ambities strekken nog verder: ze wil uitgroeien tot een middelgroot internationaal mediabedrijf.

• Gratis met de bus. De vakbonden kozen afgelopen donderdag en vrijdag voor dit uiterst publieksvriendelijke actiemiddel, om hun looneisen kracht bij te zetten. Overal in Nederland reden bussen rond met stickers die uitnodigden tot proletarisch reizen. De bonden eisen een structurele verhoging van vier procent. De werkgevers willen niet verder gaan dan 3,5 procent plus een eenmalige uitkering. Volgens de werkgevers kosten de acties de bedrijven in het streekvervoer zo’n honderdduizend euro per dag.