Microsoft: Bloed, zweet en krokodillentranen

Amerika heeft zijn succesvolste onderneming op het schavot gelegd. De rechtszaak die het Amerikaanse ministerie van justitie samen met negentien individuele staten in mei 1998 tegen Microsoft aanspande, heeft tot een dermate vernietigend vonnis geleid dat het voortbestaan van de vermeende monopolist op het spel staat. Binnen enkele maanden zal de strafmaat worden bepaald.

Al geven ze het niet snel toe, ook veel van de grootste criticasters van The Evil Empire (dixit Oracle-baas Larry Ellison) voelen het zweet in straaltjes over hun rug en door hun aandelenportefeuilles lopen. Monopolist of niet, Microsoft is sinds jaar en dag de motor van een van Amerika’s meest lucratieve bedrijfstakken.

Jaarlijks pompen consumenten en bedrijven over de hele wereld honderden miljarden dollars in de richting van de Compaqs, Dells, Intels en Cisco’s. Microsoft levert de programmatuur die ervoor zorgt dat de klant met alle technologische snufjes van die bedrijven uit de voeten kan. Ongeacht zijn motieven heeft Bill Gates de rol gespeeld van de grote ‘eenmaker’ die van de computer een gebruiksvriendelijk consumentenproduct heeft gemaakt.

Uit één hoek klinkt de roep om wraak sinds maandag des te luider. Bedrijven als Red Hat, Caldera en TurboLinux, alle leveranciers van concurrerende besturingssystemen, ruiken bloed. Een opsplitsing van Microsoft zou in het voor hen gunstigste geval leiden tot de versplintering van het oppermachtige Windows in verschillende, concurrerende besturingssystemen. Niet lang daarna zouden (al dan niet aangezwengeld door de concurrentie) de eerste berichten verschijnen dat de verschillende Windows-versies niet meer op alle fronten met elkaar communiceren. Gevolgd door een impliciete pay off van de strekking: houdt uw pc gezond en vief, kiest Red Hat Linux als alternatief.

Helaas voor de dromers uit Linux-land is de kans op een splitsing van Microsoft in verschillende Windows-producenten nagenoeg nihil. Rechter Thomas Penfield Jackson concludeerde in punt 52 van zijn Finding of Fact, dat de basis vormt van de uitspraak van afgelopen maandag, dat zo’n splitsing ondoenlijk en onwenselijk is. De drie Windowsproducenten zouden al hun energie nodig hebben om hun productvernieuwingen tot in detail op elkaar af te stemmen.

Een alternatief is de splitsing van Microsoft per productcategorie. De voorstanders van deze variant opperen meestal een opdeling in drie afzonderlijke bedrijven. Het eerste bedrijf krijgt de besturingssystemen onder zijn hoede, het tweede de kantoorsoftware en het derde de internetactiviteiten. Waarin de BackOffice-netwerksoftware of de vele Microsoft-spellen moeten worden ondergebracht, blijft daarbij onduidelijk. Maar belangrijker is het ‘horrorscenario’ dat vooral in het hoofd van Sun-baas Scott McNealy schijnt rond te spoken. Dit scenario heet De Tovenaarsleerling, naar de gelijknamige scene in Walt Disney’s beroemde tekenfilm Fantasia. Als tovenaarsleerling Mickey Mouse merkt dat een door hem betoverde waterdragende bezem in zijn niet te stuiten ijver een overstroming dreigt te veroorzaken, hakt Mickey het ding in stukken. Helaas: uit elke splinter groeit een nieuwe bezem waarna de ramp in volle omvang toeslaat.

Splitsing van Microsoft zou kunnen leiden tot de vorming van een aantal afgeslankte, vitale en op wraak beluste ‘Baby Bills’. Zo zou het bedrijfssoftwaredeel de concurrentie met de rivalen Lotus (onderdeel van IBM), Corel en Star (onderdeel van Sun) op zijn sloffen aankunnen, zeker als dit bedrijf geleid zou worden door een zwaargewicht van het kaliber Steve Ballmer. Wat de vijanden van Microsoft tot slot doet knarsentanden, is dat dit scenario Bill Gates hoogstwaarschijnlijk nog veel rijker zou maken dan hij al is. In een tijdperk waarin technologiebedrijven zichzelf vrijwillig (meestal van verliesgevende internetavonturen) amputeren, is splitsing althans in economisch opzicht geen straf meer te noemen.

Als opsplitsing van Microsoft ergens op weg naar het Amerikaanse hooggerechtshof sneuvelt, wat zijn dan de alternatieven? De onderhandelingen over een schikking die Microsoft tot het laatste moment met zijn aanklagers voerde, vonden in het diepste geheim plaats. Toch ontstond uit de schaarse geruchten die naar buiten druppelden een beeld van de wensen van de aanklagers.

Een belangrijk thema was het dispuut rond het vrijgeven van de zogenaamde broncode van Windows. De broncode is de taal waarin programmeurs hun programma’s, zoals ook Windows, schrijven. Als de broncode is getest, wordt deze omgezet (‘gecompileerd’ in softwarekringen) in voor mensen onbegrijpelijke machinetaal. Microsoft levert Windows uitsluitend in gecompileerde vorm. Voor programmeurs die software maken die met Windows moet samenwerken, bijvoorbeeld een spreadsheet of een spel, is dat hinderlijk. Bovendien rijst de verdenking dat een Microsoft-programmeur die een spreadsheet of een spel aan het maken is, wél in de broncode kan kijken. Of erger: dat Windows-programmeurs moedwillig stukjes code toevoegen waardoor non-Microsoft-spreadsheets slechter werken.

Veel concurrerende fabrikanten van besturingssystemen leveren wél de broncode bij hun software. Meestal gaat het om Linux-varianten, en Linux is sowieso gratis. Hun geld verdienen deze fabrikanten met de handleiding, de gebruikersondersteuning en de selectie van de programmamodules. Voor Microsoft is het vrijgeven van de broncode van Windows echter volstrekt onbespreekbaar. Inzage in de broncode, die ten koste van miljarden dollars in de loop van de jaren negentig zorgvuldig is opgebouwd en die uit tientallen miljoenen programmaregels bestaat, zou de concurrentie in de visie van Microsoft lichtjaren vooruit helpen. En dat kan nooit de bedoeling zijn geweest van 25 jaar zwoegen.